الشيخ رسول جعفريان
519
حيات فكرى و سياسى امامان شيعه ( ع ) ( فارسي )
ابراز شده از طرف او به مخالفت برخاستهاند ؛ هر چند كه در فرصتهاى مناسب ، او را از اعتقاد به تجسيم و تشبيه مبرى كردند . مطالب بالا مقدمهاى بود براى توضيح روايتى از امام هادى عليه السّلام كه در تكذيب عقيدهء هشام بن حكم از آن حضرت نقل شده است . صقر بن ابى دلف گويد : سألت ابا الحسن علىّ بن محمّد بن علىّ بن موسى الرّضا عليه السّلام عن التّوحيد و قلت له : انّى أقول بقول هشام بن الحكم ؛ فغضب ( عليه السّلام ) ثمّ قال : ما لكم و لقول هشام ، انّه ليس منّا من زعم أنّ اللّه عزّ و جلّ جسم و نحن منه براء فى الدّنيا و الآخرة ، يا بن ابى دلف ! إنّ الجسم محدث و اللّه محدثه و مجسّمه . « 1 » از امام دربارهء توحيد پرسيدم و عرض كردم : من بر عقيدهء هشام بن حكم هستم ؛ امام برآشفت و فرمود : شما را با قول هشام چهكار ؟ از ما نيستند كسانى كه گمان مىبرند خداى عزّ و جلّ جسم است و ما در دنيا و آخرت از آنها بيزاريم . اى پسر ابى دلف ! جسم ، خود مخلوق است و پديدآورندهء آن خداست و اوست كه بدان جسميت بخشيده است . در روايت ديگرى آمده است : عن محمّد بن الفرج الرّخّجىّ قال : كتبت الى ابى الحسن عليه السّلام أسأله عمّا قال هشام بن الحكم فى الجسم و هشام بن سالم فى الصّورة ؛ فكتب عليه السّلام : دع عنك حيرة الحيران و استعذ باللّه من الشّيطان ، ليس القول ما قال الهشامان . « 2 » نامهاى به امام هادى عليه السّلام نوشته و دربارهء گفتار هشام بن حكم دربارهء جسم و سخن هشام بن سالم دربارهء صورت از آن حضرت سؤال كردم ؛ در پاسخ نوشتند : سرگردانى سرگشتگان را كنار بگذار و از شيطان به خدا پناه بر . آنچه را كه هشام بن حكم و هشام بن سالم گفتهاند از ما نيست . از طرف امام صادق و امام كاظم عليهما السّلام نيز مخالفت شديدى با اين نظر منسوب به هشام ابراز شده است . « 3 »
--> ( 1 ) . التوحيد ، ص 104 ( 2 ) . همان ، ص 97 ( 3 ) . نك : التوحيد ، صص 105 - 97